Analiza i interpretacja "Ody do młodości".

„Oda do młodości” Adama Mickiewicza była niekwestionowanym hymnem młodego pokolenia romantyków polskich. Pokolenie-rówieśnicy Mickiewicza, identyfikowali się z hasłami utworu, odczytywali je, jako manifestacje programowe. Widzieli w „Odzie…” wyraz romantycznego buntu wobec skarlałego

i zastygłego w swej skostniałej postaci świata. Romantyczny wzlot ku wyższym ideom był lotem ducha ucieleśniającym się w sprzeciwie, krytyce, potępieniu wszystkiego, co zachowawcze, nienaturalne, wrogie prawom młodości. Mickiewiczowska Hebe jest głosem na cześć potężnej energii tkwiącej w młodości, entuzjazmu związanego z wyrażaniem nieograniczonych możliwości, wiary w zmianę struktury świata, toteż w utworze znalazły się światopoglądowe, ideowe antytezy, wyrażone poetycko kontrastem przestrzeni horyzontalnej ziemi i wertykalnej lotu ku przestrzeniom pozaziemskim. Samo oderwanie się od skorupy świata jest znakiem odcięcia się od gnuśności świata bezideowego, konformistycznego. Skrzydła młodości są siłą ducha nadającą sens samookreśleniu młodości. Ton „Ody do młodości” jest entuzjastyczny można by rzec, że w swej frenezji schillerowski. Wiele wykrzyknień, apelatywów, gromkich potępień, emocjonalny rozmach kreacji nowych jakości są świadectwem siły zaangażowania podmiotu lirycznego w rozwikłanie krępujących świat okowów wstecznictwa. Nie brak w utworze apeli ideowych skierowanych do młodości i młodego pokolenia. Podstawową antytezą utworu jest przeciwstawienie starego świata nowemu rodzącemu się światu kreacyjnej młodości. W obrazowaniu świata krytycznie odrzucanego towarzyszą obrazy zamierania, sugerujące martwotę, brak życia, stąd w opisie potępionej rzeczywistości pojawia się nagromadzenie słów: „martwy, szkielet, noc”. Utwór rozpoczyna się ideową konstatacją: „Bez serc, bez ducha, to szkieletów ludy”. Mickiewicz wskazuje braki krytykowanego świata, wskazując serce i ducha jako ośrodki romantycznego czucia i życiowych sił. Skostniałość świata implikuje apel do młodości(wers 2) z żądaniem „dodania skrzydeł” będących symboliczną siłą młodości w walce z martwą strukturą rzeczywistości, której brak młodzieńczej energii, chęci zmian i przekraczania konwencjonalnych granic. Skrzydła i lot ku przestrzeniom wszechświata symbolizują pokonywanie ograniczeń, konwencji, zasad krępujących innowacyjność i romantyczność ducha. Przestrzenie wszechświata w swym bezmiarze są, w przekonaniu autora, przestrzenią wolności wobec niewoli zgnuśniałej ziemi. Pobyt ducha romantyczności w przestrzeniach pozaziemskich pozwala przenikać „ludzkości całe ogromy”, a więc widzieć małość świata z wyższej, niczym boskiej perspektywy. Lot jest również symbolem rodzącego się romantycznego indywidualizmu, swobody, oryginalności, których idei nie można zrealizować w świecie starym, mającym stałe zasady wrogie wszelakim nowościom. Perspektywa oglądu spraw ludzkich dokonuje się w przestrzeni idealistycznej, co jest kontrastem do oglądu spraw ludzkich z perspektywy mieszkańca gnuśnego świata, który widzi tylko to, co może ujrzeć okiem umysłu. Mieszkańcom ziemi(to przytyk w stronę oświeceniowego racjonalizmu, którego ogląd świata jest ograniczony) niedostępne jest spojrzenie okiem duszy, jego horyzont jest niewspółmiernie węższy wobec horyzontu oglądu z perspektywy kosmicznej, gdyż zakreślany jest „tępymi oczyma”, będącymi pars pro tato ograniczeń umysłu ludzkiego. W ten sposób zamkniętemu umysłowi człowieka przeciwstawiony został nieograniczony ludzki duch. Z perspektywy oderwania się od przyziemnych ograniczeń ziemia, stary świat stają się obszarem wstecznictwa, obszarem zaciemnionym mgłą, symbolizującą błądzenie, poruszanie się nią bez przyszłościowego spojrzenia w dal, obszarem gnuśności, czyli miejscem życia ludzi pozbawionych chęci twórczej kreacji. Marazm świata tak deprecjonowany w utworze, wyrażony został metaforą „trupich wód”, a więc martwych, odrażających. Tworzona przestrzeń uwięzienia ducha ludzkiego to przestrzeń światopoglądowego egoizmu, przestrzeń życia ukierunkowanego na osiąganie osobistych korzyści, bezideowego partykularyzmu. Symbolem samolubstwa świata jest : „płaz w skorupie”, którego egoizm wyrażony został pochłanianiem drobniejszych istot i samotnym życiem ukierunkowanym na zaspokajanie potrzeb. W obrazie skostniałego płaza wyrażona została bezideowość życia, przyziemność trosk, które to jakości nie staną się podstawą nieśmiertelnej sławy. Prywacie i samolubstwu przeciwstawiona została idea działań wspólnotowych ukierunkowana na osiąganie wspólnych celów. Wyrazem tej idei jest apelatyw: „Razem, młodzi przyjaciele!”. Pokoleniowa jedność jest wyrazem wzniosłości ideowych i siły, umiejętności współdziałania i słodyczą istnienia, istotą życia i solidnym spoiwem świetlistej przyszłości. Działanie wspólnotowe jest zarazem uszczęśliwiające wspólnotę młodych, jak również uszczęśliwieniem ludzkości. Towarzyszy tym kategoriom entuzjazm wyrażony oksymoronem: „rozumni szałem”. Ujawnienie paradoksu jest logicznie uzasadnione, gdyż pęd wspólnotowych działań młodego pokolenia nie jest chaotyczny, bezrozumny: to szał uczuć, towarzyszących wzniosłym myślom. W utworze znalazły się również postulaty heroicznej ofiary, poświęcenia w osiągnięciu szczęścia ludzkości. Poniesiona ofiara jednak musi być celowa, gdyż na niej ma się wesprzeć sława młodości i ideał szczęścia powszechnego. Heroizm ducha wyrażony został samokontrolą umysłu i pracą nad własnym charakterem: „ze słabością łamać uczymy się za młodu”. Egzemplifikacją heroicznych imperatywów jest odwołanie się do postaci heraklesa, który od kołyski zmagał się z czyhającym złem, torując sobie nieśmiertelną sławę. Można oczywiście widzieć w odwołaniach mitologicznych klasycystyczne decorum ody, wydaje się jednak, że funkcja mitologii nie jest ornamentacyjna tylko apologetyczna. Heraklesowy wzorzec to ideał wzniosłego heroikom, nagrodzony laurem sławy(Herakles był herosem deifikowanym za trud swego życia). Odwołaniem do greckiego herosa stworzona została paralela działań młodych, podobnie jak grecki heros, w swej stanowczości bezkompromisowych. W kontekście nieśmiertelnej sławy szczególnej wymowy nabierają imperatywy: „Tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga. Łam, czego rozum nie złamie”. Powyższe wersy odsłaniają odniesienia do dyskusji młodych romantyków z epoką oświecenia. Wzrok, rozum są kategoriami oświeceniowego empiryzmu i racjonalizmu, które to jakości młode pokolenie, uszczęśliwiające ludzkość, musi odrzucić, czyli wyzwolić się z ich ograniczeń, przenieść w nieskrępowaną sferę ducha, przekroczyć to, co ograniczone, by odnaleźć szczęście. Zamysł ten uwieńczony może zostać sukcesem jedynie wówczas, gdy zespolone zostaną w młodości i pokoleniowej solidarności wszystkie siły, dzięki którym możliwe jest skierowanie przyszłości świata na rozwojowe tory myśli. Mimo, iż ludzkość i świat są w stanie uśpienia, to perspektywa marazmu jest skończona. Młodość nazywana „jutrzenką swobody” jest zwiastunem przemian, jasnością rozpraszającą mrok wstecznictwa. Nowa rzeczywistość będzie udziałem młodości, solidarności, entuzjazmu, buntu i miłości i odmieni oblicze świata, doprowadzając go do uszczęśliwienia. Odniesienia zarówno oświeceniowe jak i romantyczne są w utworze dość wyraźne, idea wolności jest jednocześnie, jako pojęcie uniwersalne, hasłem oświeceniowego liberalizmu i równocześnie romantycznej wolności jedności twórczej. Najbardziej nowoczesną ideą jest manifestowany bunt wobec zastanej rzeczywistości skarlałego i zastanego świata, energia entuzjazmu, będąca pochodną buntu jednak wyrażona, jako siła młodości. Uwznioślona w odzie młodość jest nowym kryterium cywilizacyjnym, nowa normą wszystkiego wobec opozycyjnej starości i zgnuśnienia.