Mesjanizm narodowy Polaków w epoce romantyzmu.

Mesjanizm jest wiarą w nadejście Mesjasza, którego pojawienie się na Ziemi będzie odkupieniem ludzkich win. Mesjanizm swoimi korzeniami sięga religii żydowskiej, później pojawił się w obrębie wielu kultur np. w XIX-wiecznej Francji. Jest on z reguły religią narodów słabych i zagrożonych cywilizacyjnie. Literatura polska zawierała elementy mesjanistyczne już w twórczości staropolskiej, uwzględnione np. w utworach Piotra Skargi. Nawiązywały one do przestróg przed rozpadem narodu, który jednocześnie przedstawiony był jako obraz ostoi chronionej przez Boga. W związku z rozbiorami Polski (I rozbiór 1772, II rozbiór - 1793 oraz III rozbiór - 1795), na początku XIXw. w literaturze polskiej pojawił się mesjanizm. Kolejne ujawnianie się mesjanizmu mające miejsce w literaturze romantycznej nastąpiło z powodu klęski powstania listopadowego w 1831roku. Bardzo dobrym przykładem mesjanizmu w literaturze polskiej jest III cześć "Dziadów". Autor dzieła z jednej strony eksponuje zbawczą rolę cierpienia i konieczności poddania się mu, zaś z drugiej, nakazuje czynną zmianę świata. Natomiast w scenie V - III części "Dziadów", w "Widzeniu księdza Piotra" ksiądz Piotr przeżywa mistyczne widzenie. Jego wizja jest odpowiedzią Boga, w której widzi przyszłość Polski, jako narodu męczeństwa, który ma za zadanie zbawić inne ludy walczące o wolność.

Widzenie Ks. Piotra
Widzenie składa się z 3 części. Pierwsza dotyczy lat, w których rozgrywa się akcja dramatu. W drugiej części Mickiewicz wyraził sytuację polityczną Polski po klęsce powstania listopadowego. Trzecia część zawiera przepowiednie przyszłych lasów Polskich.
a) część I
Polska jawi się jako ofiara wydana w ręce Heroda. Drogi umęczonych Polaków wiodą na wschód i północ, od rosyjskich twierdz i więzień, do syberyjskich kopalń i nad brzegi Morza Białego. Kibitki "płyną jak rzeki". Los młodych Polaków to wygnanie. Jednak Bóg nie che aby wszyscy zginęli "jedno dziecię uszło" - jest to młody Polak, któremu udało się zbiec z transportu, to przyszły "wskrzesiciel" narodu. "Z matki obcej krew jego dawne bohatery / A imię jego będzie - czterdzieści cztery".
b) część II
- trwa droga Krzyżowa Polaków. Tyrani i zbójcy zawładnęli narodem polskim, a cała Europa "nad nim się wroga" i wlecze "na trybunał". "Tam zgraja niewinnego wciąga" i żąda osadzenia. Teraz rolę pilota odgrywa Francja (Gal! Gal! sądzić będzie) i choć winny w pozwanym nie znaleziono, sędzia uległ żądaniom tłumu. Tym samym skazano Polskę na ukrzyżowanie: "ukrzyżuj - on cesarza koronę znieważa, ukrzyżuj - bo powiemy żeś ty wróg cesarza"
- chodzi tu oczywiście oczywiście o cesarza rosyjskiego, który w latach 30-tych XIXw. odgrywał rolę żandarma Europy i wielu polityków europejskich unikała zagrożeń w polityce wobec Rosji. Twierdził, że Polacy buntując się przeciwko aktualnej sytuacji politycznej burzą porządek europejski, dlatego poskromić ich działalność
- "Gal w nich winy nie znalazł i umywa ręce, ale pod naciskiem wydaje naród Polski na cierpienie, pośmiewisko".
"Zakrwawiony, w cierniowej koronie" będzie dźwigać krzyż, który włożono mu na ramiona
- "krzyż ma długie na cała Europę ramiona". Z trzech wyschłych ludów, jak z trzech twardych drzew wkuty. Trzy wyschłe ludy, to trzy narody, które tworzyły Rzeczpospolitą: naród polski, litewski i ruski. Upadek ich wspólnego państwa osłabił siły tych narodów
- Golgota "już mój Naród na tronie pokuty". Nie otrzymał wsparcia, gdy prosił o nie. U stóp krzyża stała matka Wolności.
c) część III
Mickiewicz ukształtował ją na podobieństwo proroctw biblijnych ze Sł. Tutaj tak jak w księgach proroków ważną rolę odgrywają liczby, szczególnie liczba "trzy". Są więc "trzy źrenice narodu", które błyszczą jak "trzy słońca" ( Polska, Litwa, Ruś). Mąż objawiony w widzeniu ma "trzy oblicza i trzy czoła, a podnóżem jego są trzy stolice" (Warszawa, Kraków, Wilno). Mąż ów sti na trzech koronach, bo od nich jest wyższy (stoi na zaborcach). To "namiestnik" "wolności na ziemi widomy on to na stawie zbuduje ogromny swego kościoła, na trzech stoi Koronach, a sam bez Korony".
- tajemnicza liczba czterdzieści-cztery wywodzi się z żydowskiej kabały, a oznacza ona prawdopodobnie imię Adam. W języku hebrajskim to imię znaczy człowiek, ponowne przyjście Adama naziemie oznacza nadejście mesjasza, Chrystus jest drugim Adamem.

"Dziady" część II jako utwór profetyczny - proroczy
a) profetyzm tego utworu polega na zmierzonej prośbie przepowiadania przyszłych losów narodu. Obraz przyszłości wysunął poeta z przeszłości Polski i ze współczesnych mu wydarzeń. Kierunek myślenia wyznaczały trzy falety historyczne: rozbiory polski, prześladowania młodzieży wieleńskiej i powstanie Listopadowe. Poeta uznał je za znaki dziejów narodowych i na nich oparł wizję przyszłego losu narodu polskiego
b) przyszłość narodu zdaniem poety wyraża idea mesjanizmu. Polska jest Mesjaszem narodów. Upadek państwa i cierpienia Polaków zostały wpisane w plany Boże i tylko w tych uniwersalnych kategoriach mają sens
c) etyczny związek zdarzeń historycznych z transcendencją ma podwójne znaczenie:
- wyraża niezgodę Polaków na obecny stan rzeczy,
- daje szansę przetrwania trudnych czasów narodu, który wierzy w swoją misję dziejową. Gdy nadejdą lepsze czasy, nastąpi zmartwychwstanie.
d) ideę mesjanistyczną Mickiewicz sam nie wymyślił, on je tylko wzmocnił, rozwinął i utrwalił
Mesjanizm, to przede wszystkim religia uciśnionych i prześladowanych.